منابع:
اسلامیندوشن، محمدعلی، از رودکی تا بهار، جلد اول، ص ۸۴/ صفا، ذبیحالله، گنج سخن، جلد اول، ص ۶۳/ اته، هرمان، تاریخادبیات در ایران، ص ۲۸/ ادارهچیگیلانی، احمد، شاعران همعصر رودکی، ص ۸۳/ صفا، ذبیحالله، تاریخادبیات در ایران، ج اول، ص ۴۵۰/ دفتر تحقیق و پژوهش آدینهی سبز، زندگینامهی شاعران ایران و جهان، ص ۶۸/ مدرس، میرزامحمدعلی، ریحانهالادب، جلد دوم، ص ۲۸۱/ ایمان، رحمعلیخان، تذکرهی منتخباللطایف، ص ۱۵۸/ جامی،عبدالرحمن بن احمد، نفحات الانس، ص ۶۲۹/ موحدی، محمدرضا، سلسلهی سخنوران، ص ۳۰/ ریپکا، یان، تاریخادبیات ایران، جلد اول، ص ۲۷۳/ ابراهیمی، جعفر، هزار سال شعر فارسی، ص۳۲
رافعیرجوع شود به: ابوسعید بابویه
ربنجنی بخاریرجوع شود به: ابوالعباس فضل بن عباس ربنجنی بخاری

رشیدالدّین محمّد بن محمّد بن عبدالله بن عبدالجلیل

اصل او از بلخ است و در همین شهر به سال ۴۸۰ یا ۴۸۷ ه. ق به دنیا آمد، اما در خطهی خوارزم مسکن داشته است. نام او و پدرش هر دو محمّد است. نسب او به خلیفهی ثانی، عمر بن خطاب میرسد به این دلیل او را عمری نیز میخوانند. در مدرسهی نظامیهی بلخ تحصیل کرد. بعد از اتمام تحصیلات از خراسان به خوارزم و به خدمت اتسز خوارزمشاه رفت. صاحب دیوان رسایل شد. در عصر خود از استادان فن خود به شمار میرود. در ادب به پایهای
میرسد، که با زمخشری به معارضه برمیخیزد. او مردی حقیرالجثه و تیززبان است. به دلیل سرعت حرکت و کوچکی جسم به وطواط (نام عربی پرستوک) شهرت دارد.
آثار او: ۱- دیوان اشعار پارسی که موضوع اکثر آنها فتوحات و جنگهای اتسز خوارزمشاه و مدح صدور عصر است، تقریبا به پنج هزار بیت میرسد. ۲- رسایل عربی که دو مجلد است و ۱۷۶ رساله دارد. ۳- کتاب حدائقالسحر فی دقایقالشعر که آن را در برابر ترجمان البلاغه تألیف کردهاست. ۴- منشآت فارسی ۵- فصلالخطاب من کلام عمر خطاب ۶- تحفهالصدیق الی الصدیق من کلام ابیبکر صدیق ۷- انس اللّهفان من کلام عثمان بن عفان ۸- صد کلمه (سخنان امام علی علیهالسّلام)
سلاطین معاصر: ۱- اتسزخوارزمشاه (۵۲۱ تا ۵۵۱ ه. ق) ۲- ایل ارسلان بن استز (۵۵۱ تا ۵۶۸ ه. ق) ۳- تکش بن ایل ارسلان (۵۶۸ تا ۵۹۶ ه. ق) ۴- سنجر بن ملکشاه (۵۱۱ تا ۵۵۲ ه. ق) ۵- سپهبد غازی نصرت الدوله والدّین رستم بن علی بن شهریار از اعاظم ملوک
شعرای معاصر: با انوری، معزی، سنایی، ادیبصابر، سوزنی، خاقانی، مختاری و
سیدحسنغزنوی معاصر است. با انوری معارضه دارد. به سنایی نظر خوب نداشته، با خاقانی و صابر مشاعره داشته و بالأخره با خاقانی به هم زدهاست. از معزی در حدائقالسحر نام میبرد. سوزنی و سیدحسنغزنوی او در شعر یادکردهاند. بعضی او را بر خاقانی و انوری ترجیح میدهند و برخی مساوی با آنان میدانند.
وفات او: او به سن ۹۷ سالگی به سال ۵۷۸ یا ۵۷۳ ه. ق درخوارزم وفات یافتهاست. قبر او در جرجانیهی خوارزم است.
از اوست:

همه کار گیتی بود برقرار چو با عدل و دانش بود شهریار
هر آن کس که در دست فرمان او زمام خلایق نهد کردگار
همان به که کوشد بنام نکو که آن ماند از خسروان یادگار
تو اصلاح گیتی از آن کس مجوی که بر نفس خود نیستش اقتدار

منابع: