پایان نامه تصحیح انتقادی کتاب دستورالوزاره یا وصایای خواجه نظام الملک طوسی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد علوم و تحقیقات تهران

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و تمدّن ملل اسلامی

عنوان:

تصحیح انتقادی کتاب دستورالوزاره یا وصایای خواجه نظام الملک طوسی

استاد راهنما:

دکتر هادی عالم­زاده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

چکیده………………………………………………………………………………………….. ۱

مقدّمه مصحّح…………………………………………………………………………………… ۳

  1. خواجه نظام الملک…………………………………………………………………………… ۳

۱-۱٫ زندگی نامه…………………………………………………………………………………………………. ۴

۱-۲٫ خدمات فرهنگی- اجتماعی…………………………………………………………………………… ۵

۱-۳٫ فرزندان…………………………………………………………………………………………………….. ۶

۱-۴٫ آثار…………………………………………………………………………………………………………. ۱۰

۱-۴-۱٫ سیرالملوک یا سیاست نامه……………………………………………………………………………… ۱۰

۱-۴-۲٫ دیگر آثار …………………………………………………………………………………………………. ۱۱

الف. ردیابی در منابع قدیم…………………………………………………………………………………………. ۱۳

ب. جستجو در تحقیقات جدید…………………………………………………………………………………………………………………… ۱۴

ج. صحّت انتساب آثار………………………………………………………………………………………………. ۱۸

سفرنامه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸

قانون الملک…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۸

امالی نظام الملک فی الحدیث………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۸

اشعار………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۹

مکاتبات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۲۱

مکاتبات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۲۱

نصیحت نامه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۲

منشآت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۲

وصیت نامه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۳

دستورالوزاره یا وصایای خواجه نظام الملک……………………………………………………………………………………………….. ۲۳

  1. دستورالوزاره………………………………………………………………………………. ۲۷

۲-۱٫ کتابشناسی………………………………………………………………………………………………. ۲۷

۲-۲٫ نام‌ها و عناوین………………………………………………………………………………………….. ۳۱

۲-۳٫ تبارشناسی………………………………………………………………………………………………. ۳۳

۲-۴٫ اصالت…………………………………………………………………………………………………….. ۳۴

۲-۵٫ زمان نگارش…………………………………………………………………………………………….. ۳۶

۲-۶٫ مُهدی الیه……………………………………………………………………………………………….. ۳۸

۲-۷٫ مؤلّف………………………………………………………………………………………………………. ۴۰

مولانا عبدالوهّاب عدنی طوسی…………………………………………………………………………………………………………………. ۴۳

الف. خواجه نظام الملک طوسی………………………………………………………………………………………………………………… ۴۴

ب. فخر الدّین حسن………………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۶

ج. محمد طاهر اراسنجی قزوینی………………………………………………………………………………………………………………. ۴۷

د. عبدالوهّاب قدپی طوسی……………………………………………………………………………………………………………………….. ۴۷

ه. عبدالوهّاب امامی………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۴۹

دلایل ردّ انتساب………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۹

۲-۸. اهمیّت و ویژگی………………………………………………………………………………………… ۵۶

۲-۹٫ از نگاه کتاب‌شناسان ایرانی و خاورشناسان…………………………………………………… ۶۱

  1. جایگاه دستور الوزاره در سنّت اندرزنامه نویسی مسلمانان…………………………………… ۶۶

۳-۱٫ اهمیّت وزارت…………………………………………………………………………………………… ۶۷

۳-۲٫ کتابهای موسوم به دستورالوزاره………………………………………………………………….. ۶۷

۳-۳٫ دستورالوزاره و نگارش های اخلاقی……………………………………………………………… ۶۹

۳-۴٫ مقایسه سیر الملوک و دستور الوزاره…………………………………………………………….. ۷۱

  1. درباره تصحیح کتاب دستور الوزاره………………………………………………………… ۷۴

۴-۱٫ شیوه تصحیح…………………………………………………………………………………………… ۷۴

۴-۲٫ گروه بندی نسخه های همگون و هم نسبت…………………………………………………… ۷۷

۴-۳٫ معرفی و ارزیابی نسخ استفاده شده در تصحیح……………………………………………… ۸۲

۴-۳-۱٫ نسخه هایی که کاملاً به نسخه اساس عرض شده و تطبیق یافته است…………………………. ۸۲

نسخه الف= نسخه کتابخانه بادلیان= نسخه اساس نسبی………………………………………………………………………….. ۸۲

نسخه ب= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره ۶۳۲۳…………………………………………………………………………… ۸۶

نسخه ج= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره ۲۹۲………………………………………………………………………………. ۹۰

نسخه د= نسخه چاپ سنگی به تاریخ چاپ ۱۳۰۵ق ………………………………………………………………………………… ۹۰

نسخه ه= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره ۲۹۴……………………………………………………………………………….. ۹۳

نسخه ت= نسخه کتابخانه دانشگاه تهران به شماره ۱/۷۹۰۷……………………………………………………………………. ۹۴

نسخه س= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره ۳/۶۱۹……………………………………………………….. ۹۴

نسخه ع= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره ۳۲۴۳…………………………………………………………… ۹۴

نسخه ن= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره ۲۶/۸۹۸۴…………………………………………………….. ۹۵

۴-۳-۲٫ نمونه نسخی که به قسمتی از آنها مراجعه شده است……………………………………………… ۹۵

نسخه م= نسخه کتابخانه دانشگاه کالیفرنیا آمریکا به شماره ۴۱۱……………………………………………………………… ۹۶

نسخه ی= نسخه کتابخانه ملی ایران به شماره ۱۵۳۴۹……………………………………………………………………………. ۹۷

نسخه غ = نسخه کتابخانه مجلس به شماره  ۱/ ۱۳۷۱۸………………………………………………………………………….. ۹۷

۴-۴. مراحل تصحیح…………………………………………………………………………………………. ۹۷

۴-۵٫ نکات ضروری در خصوص تصحیح………………………………………………………………. ۹۸

۴-۶٫ رسم الخطّ نسخه‏ تصحیح شده…………………………………………………………………… ۹۹

  1. دشواری های تحقیق………………………………………………………………………. ۱۰۲
  2. نشانه های اختصاری………………………………………………………………………. ۱۱۱
  3. فهرست نسخه های خطی دستورالوزاره در کتابخانه های ایران و جهان……………………… ۱۱۳

۷-۱٫ فهرست نسخه هایی که در این تصحیح از آنها استفاده شده به ترتیب تاریخ کتابت…………… ۱۱۴

۷-۲٫ فهرست همه نسخه های پیدا شده به ترتیب تاریخ کتابت از اقدم نسخ………………………….. ۱۱۸

۷-۳٫ فهرست همه نسخه ها به تفکیک نام کتابخانه ها و محل نگهداری نسخ…………………………. ۱۲۸

  1. تصاویر صفحات آغاز و انجام نسخه هایی که در این تصحیح از آنها استفاده شده…………….. ۱۳۸
  2. متن کتاب دستور الوزاره………………………………………………………………….. ۱۵۶

دیباچه/ اهمیت وزارت و سبب تألیف کتاب……………………………………………………….. ۱۵۷

مقدّمه/ شرح حال خواجه نظام الملک…………………………………………………………… ۱۷۰

تفضیل وزارت خواجه بر سایر وزراء به نقل از  امام  محمد ناصحی در دستورالوزراء……………………………………………………. ۱۷۰

روایت ابوجعفر نصیری، مؤلّف تاریخ مدرّسان  نظامیه، از دوران تحصیل خواجه………………………………………………………….. ۱۷۲

روایت فقیه عبدالصمد فتدروجی از وقایع هنگام تولّد و طفولیّت خواجه…………………………………………………………………….. ۱۷۴

فصل اول: در تحریض فرزندان بر ترک وزارت …………………………………………………… ۱۸۶

موعظه /  بعد از زمان من وزارت اختیار نکنی و پیرامن شواغل و مشاغل نگردی………………………………………………………. ۱۸۷

مخاطره اوّل/ وزیر را هر روز از هر باب بر هر کس چند حکم مختلف می باید کرد……………………… ۱۸۸

حکایت/ تفسیر شیخ ابواسحق فیروزآبادی از حکمت کدورت بی دلیل سلطان با وزیر………………………………………………….. ۱۸۹

مخاطره دوّم/ چند هزار کس از خود آزرده باید داشت به امید رضای خاطر  یک کس………………….. ۱۹۲

حکایت/ پاسخ امام الحرمین جوینی به پرسش نظام الملک در خصوص علت کدورت سلطان از او………………………………….. ۱۹۲

حکایت/ مقایسه خدمت پادشاه با طاعت خداوند از زبان ربیع فضل در همراهی هارون الرشید به سفر حج………………………… ۱۹۷

مخاطره سوّم/ ملال جانب ابناء ملوک است و تدارک آن در غایت صعوبت………………………………. ۱۹۹

حکایت/ انحراف مزاج سلطان محمد، فرزند ملکشاه، از خواجه نظام الملک………………………………………………………………… ۲۰۱

حکایت/ اسارت ملک روم و خیانت عمید منصور در اموال اهدائی رومیان…………………………………………………………………. ۲۰۳

مخاطره چهارم /  ناگزیر بودن وزیر  از مجالست و مرافقت با کبار امرا و ارکان دولت………………….. ۲۰۹

مخاطرات دوستی با کبار امرا و ارکان دولت……………………………………………………………………………………………………….. ۲۱۰

حکایت/ نزاع و خلاف میان خواجه نظام الملک و التونیاق ترکمانی…………………………………………………………………………. ۲۱۲

ضررهای دشمنی و عداوت با کبار امرا و ارکان دولت…………………………………………………………………………………………… ۲۱۳

حکایت/ نتیجه مکاوحت  امیر علی خویشاوند با ابوالعّباس اسفراینی…………………………………………………………………………. ۲۱۴

مخاطره پنجم/ جماعتی چون کتّاب و عمّال را در حیّز ترتیب  و رعایت می باید داشت…………………. ۲۱۹

اقارب  و عشایر را مباشر مهمّات ملک گردانیدن خطرها دارد………………………………………………………………………………….. ۲۲۱

مضار و مفاسد تفویض مهمات به بیگانگان……………………………………………………………………………………………………….. ۲۲۲

حکایت آشنایی و همدرسی نظام الملک با حسن صباح و عمر خیّام…………………………………………………………………………. ۲۲۲

حکایت/ محاسبه اجرت مکاریان که رخام از حلب برای سلطان به اصفهان برده بودند توسط حسن صباح………………………… ۲۲۹

التزام حسن صباح بر تکمیل دفاتر جمع و خرج ممالک به عشر مدتی که نظام الملک مهلت خواسته بود………………………….. ۲۳۲

فصل دوّم در آداب وزارت و شرایط آن ………………………………………………………… ۲۳۴

شرط منصب وزارت آن است که چهار جانب نگاهداری و مراقبه آن واجب و ملاحظه آن مفروض شماری………………………. ۲۳۴

شرط اوّل / حفظ جانب حضرت ربوبیّت……………………………………………………………………….. ۲۳۵

ملاحظه اوّل: بر اعتقاد صحیح، ثابت و راسخ باشی و به تسویلات فرق ضالّه از مرکز استقامت منحرف نشوی                  ۲۳۵

حکایت/ مواصلت و مصاهرت سلطان ملک شاه با خلیفه و رؤیای خواجه در خصوص تهیّج شیطان…………………………………. ۲۳۷

ملاحظه دوّم: اتّفاقات حسنه را نتیجه تدبیر خود نداند؛ هر چند در عقب آن واقع گردد………………………………………………… ۲۴۱

حکایت/ نقش تقدیر الهی در شکست فضلون از نظام الملک………………………………………………………………………………….. ۲۴۲

حکایت/ نقش تقدیر الهی در فتح قلعه مریم نشین توسط ملکشاه……………………………………………………………………………. ۲۴۵

شرط دوّم / رعایت جانب پادشاه……………………………………………………………………………………………………………. ۲۴۸

ملاحظه اوّل: بی توفیق الهی و تأیید سماوی هرگز کسی آمر و ناهی نتواند شد………………………………………………………….. ۲۵۰

حکایت/ ابن اعلم رصدی و شاگردش ناصر بتانی…………………………………………………………………………………………………. ۲۵۱

ملاحظه دوّم: چون از جهت امری تفرقه خاطر پادشاه تفرّس افتد متوجّه اصلاح آن باید گشت………………………………………. ۲۵۴

حکایت / امیر اسماعیل سامانی با عمرولیث……………………………………………………………………………………………………….. ۲۵۵

حکایت/ خزاین سلطان آلب ارسلان در  قلعه کیو………………………………………………………………………………………………… ۲۵۸

ملاحظه سوّم: سعی نماید تا در حق او از همه کس دعای بخیر حاصل کند و آن به انتشار عدل و احسان و انصاف باشد      ۲۶۰

ملاحظه چهارم: در ابقاء ذکر جمیل پادشاه باید کوشید و آن به اظهار حسن سیرت و راستی و عدالت باشد با جمیع خلایق    ۲۶۰

ملاحظه پنجم: هرچند از پادشاه مباسطت و عنایت و تقرّب و تربیت مشاهده افتد به هیچ باب بر آن اعتماد نشاید              ۲۶۰

ملاحظه ششم: پیوسته طالب آن باید بود که معلوم گردد میل طبیعت پادشاه به کدام مطلوب و مرغوب متوجّه است            ۲۶۰

حکایت/ فرستادن هر یک از اقارب و عشایر درگاه سلطان آلب ارسلان به حکومت ناحیتی……………………………………………. ۲۶۱

حکایت/ روایت اصمعی از عمرو بن عبید که از مشایخ بغداد بود و منصور، مرید او……………………………………………………… ۲۶۲

ملاحظه هفتم: چنان باید که قدرت و استعداد آن باشد تا هر سخن که در حضرت بگذرد به قدری در آن دخلی توان کرد     ۲۶۵

فنونی که در امر مال و ملک از مهارت استکمال آن، کما هو حقّه چاره نیست، اوّل قسم حساب و دوّم فنّ تاریخ                ۲۶۶

فایده دانستن تاریخ………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۶۶

قصّه لشکر بخارا و حیله ای که البتکین با ایشان کر……………………………………………………………………………………………. ۲۶۶

حکایت/ مباحثه ماجندی و قاضی مرو بر سر معنی الخالق الباری المصور………………………………………………………………….. ۲۶۸

شرط سوّم / رعایت جانب نزدیکان پادشاه  …………………………………………………………………. ۲۷۰

شرط عمومی یا کلّی: ثبات بر جاده راستی و درستی به درجه ای باشد که هیچ آفریده را بر آن سخن نرسد……………………… ۲۷۱

شرایط اختصاصی یا شرط رعایت اصناف اربعه……………………………………………………………………………………………………. ۲۷۱

صنف اوّل: حرم های بزرگ……………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۷۲

حکایت/ فرستادن التونیاش به حکومت خوارزم توسط سلطان محمود و فرار التونیاش از شرّ جمیله قندهاری……………………… ۲۷۳

حکایت / رقابت خواجه احمد حسن با خواجه حسنک متکانی بر سر وزارت……………………………………………………………….. ۲۷۵

صنف دوّم: مراقبت ابناء ملوک………………………………………………………………………………………………………………………… ۲۷۹

حکایت/ مقایسه رفتار خواجه احمد حسن و حسنک متکانی با مسعود غزنوی…………………………………………………………….. ۲۸۲

صنف سوّم: امراء بزرگ…………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۸۵

خواجه احمد حسن و علی خویشاوند…………………………………………………………………………………………………………………. ۲۸۵

حکایت / سلطان محمود و دابشلیم هند…………………………………………………………………………………………………………….. ۲۸۸

صنف چهارم: سایر ملازمان……………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۹۳

فرقه اوّل: ندماء مجلس جشن………………………………………………………………………………………………………………………… ۲۹۳

حکایت / تعبیر خواب فضل ربیع توسط ابوالحسن معبّر که از احفاد ابن سیرین بود……………………………………………………… ۲۹۵

فرقه دوّم: اصحاب سیف و ارباب قلم………………………………………………………………………………………………………………… ۲۹۶

وصیّت عبدالحمید احمد به پسر خود در موازنه درجات مهّمات مملکت به احوال کتّاب………………………………………………… ۲۹۶

حکایت / سخن محرمانه انوشیروان از خفایا و اسرار ملکی با بوذرجمهر حکیم……………………………………………………………. ۲۹۷

حکایت / هلاکت ناصر میکال را اکثر خلق از تهیّج خواجه احمد دانستند………………………………………………………………….. ۲۹۹

حکایت / کابوس های نظام الملک در سالگرد کشتن عبدالملک کندری……………………………………………………………………. ۳۰۰

حکایت / گزارش ده تن از کتّاب به الب ارسلان در تهمت خیانت نظام الملک به ملک و مال………………………………………. ۳۰۲

شرط چهارم / رعایت جانب خلایق……………………………………………………………………………. ۳۰۳

حکایت/ پیشنهاد نظام الملک به سلطان الب ارسلان برای گریز از مرگ و بلیّه به نقل از تاریخ باستان……………………………. ۳۰۴

انجامه کتاب………………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۳۰۷

  1. ضمائم………………………………………………………………………………………………………… ۳۰۸

وصیّتنامه خواجه………………………………………………………………………………………………. ۳۰۸ 

کتابشناسی……………………………………………………………………………………………………….. ۳۱۱ 

چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………… ۳۱۴

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید

مطالب مشابه