بررسی اثربخشی تئاتردرمانی مبتنی بر دلبستگی بر تغییر سبک دلبستگی، بهبود رفتار مادرگری و مهارت های اجتماعی- قسمت 9

بود. اثر بخشی مداخله بر اساس مقایسه ی روند پاسخ های آزمودنی ها در زیرگروه های مشخص، در مراحل خط پایه با درمان، و تداوم پاسخ ها در مرحله پیگیری مورد ارزیابی قرار گرفت.

3-3جامعه آماری
جامعه ی آماری شامل نوجوانان پسر 12 تا 14سال دارای سبک دلبستگی ناایمن شهر تبریز در سال 1393 است.

4-3 نمونه ی آماری و روش نمونه گیری:
از آن جایی که طرح این پژوهش یک طرح تک آزمودنی می باشد، در نتیجه نمونه ی آماری شامل 4 نوجوان دلبسته ی ناایمن به همراه مادرانشان بود که به روش نمونه گیری مبتنی بر هدف و بر اساس نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. این آزمودنی ها بر اساس ملاک های زیر وارد طرح درمان گردیدند:
الف ) ملاک های ورود نمونه ها به پژوهش عبارتند از:
1- سبک دلبستگی ناایمن ( 2 نفردلبسته ی انکار کننده، 2 نفردلبسته ی دل مشغول) بر اساس آزمون رندلف.
2- کمبود مهارت های اجتماعی بر اساس آزمون مهارت های اجتماعی ماتسون.
3- تمایل مادران به شرکت در درمان.
4- وجود نواقصی در رفتار مادرگری بر اساس مقیاس سنجش رفتار مادرانه.
5- پسر بودن
6- نوجوان 12 تا 14 ساله بودن
7- شرکت نکردن در روان درمانی های همزمان و عدم استفاده از دارودرمانی
ب) ملاک خروج نمونه ها از پژوهش عبارتند از :
1: داشتن اختلال روانی مزمن در نوجوان یا مادر وی.
2: داشتن مشکلات خانوادگی مثل طلاق والدین، اعتیاد والدین یا بزه کاری والدین.
3: داشتن مشکلات حسی – حرکتی.
5-3 شرح حال آزمودنی ها

آزمودنی اول با سبک دلبستگی ناایمن انکار کننده :
آزمودنی شماره 1، پسری 12 ساله بود که در کلاس ششم دبستان درس می خواند و در مهارت های اجتماعی و ارتباط با والدین خود مشکل داشت. در مدرسه دانش آموز منزوی و گوشه گیری است. در درس خواندن و ارتباط با دوستان و همسالان خود لجبازانه برخورد می کرد. در حالی که در درس های خود خوب عمل می کرد. مادر وی معترف بود که هیچ دوستی ندارد. تا به حال داروی خاصی مصرف و در هیچ دوره ی روان درمانی شرکت نکرده بود. پدر وی دارای مدرک دکتری حرفه ای و داروساز است و مادر او لیسانس دارد و مشغول کار در بیرون از منزل نیست. هیچ گونه سابقه ی مشکلات عاطفی حاد، طلاق والدین یا اعتیاد آنان، مشکلات جسمی و یا روانی در تاریخچه ی او مشاهده نشد. به گزارش مادر وی، آزمودنی دارای مشکل حاد روانی نبوده و مشکلات حسی و حرکتی و شناختی خاصی نیز نداشت. رابطه ی مادر و پدر و کودک در طی مشاهدات، سطحی بود. مادر و پدر بیشتر درگیر مسائل مالی و اقتصادی و بیرون از منزل بودند. امکانات رفاهی زیادی برای کودک فراهم کرده بودند. به صورتی که کودک بیشتر اوقات خارج از مدرسه ی خود را صرف بازی های کامپیوتری می کرد.
آزمودنی اول در آزمون سبک دلبستگی در پیش آزمون، نمره ی 61 را گرفت که این نمره بالاتر از خط برش (30) بود. در پرسشنامه ی مهارت های اجتماعی نیز، وی نمره ی 113 را به خود اختصاص داد که پایین تر از نمره ی برش بود و نشان از نقص در مهارت های اجتماعی داشت. نمره ی مادر در رفتار مادرانه در این آزمودنی به صورت کلی 7 بود. از رفتار های جالب توجه این مادر می توان به مسئولیت پذیری کم و شور و نشاط کم وی نسبت به کودک اشاره کرد.

آزمودنی دوم با سبک دلبستگی ناایمن انکار کننده :
این دانش آموز پسر 12 ساله ای بود که در مقطع ششم دبستان مشغول به تحصیل است. در روابط با اطرافیان دچار مشکل بوده و به نظر والدین خود، گوشه گیر و منزوی و در عین حال لجباز و خودرای است. طبق گزارش مادرش، وی در مدرسه تنها است. عملکرد تحصیلی وی قابل قبول است. از نظر اجتماعی با کسی نمی جوشد. اوقات زیادی را به علت اشتغال والدین در خانه تنها می ماند. استقلال و مسئولیت پذیری زیادی دارد. تمام کارهای مدرسه را به تنهایی انجام می دهد. مادر او از این بابت راضی است. زیرا کمترین دخالت را در تحصیل وی دارد. در برخی امور، بسیار لجباز است. در ارتباطات فامیلی و دوستانه شرکت نمی کند. تا کنون در هیچ دوره ی روان درمانی یا دارودرمانی شرکت نکرده است. پدر وی هنرمند و از عکاسان مطرح تبریز است. و مادر وی فیلم ساز و در عین حال دبیر است. هیچ گونه سابقه ی مشکلات جسمی و روانی حاد در خانواده و تاریخچه ی نوجوان مطرح نشده است.
آزمودنی دوم در آزمون سبک دلبستگی در پیش آزمون، نمره ی60 که بالاتر از خط برش و در مهارت های اجتماعی نمره ی 97 که پایین تر از خط برش بود را به دست آورد. مادر وی در رفتار مادرانه به صورت کلی، در مجموع ابعاد نمره ی 7/7 را به دست آورد. در این مادر هم جهت گیری به سمت کودک بسیار کم است و مادر نسبت به کودک مسئولیت پذیر نیست. خلاقیت، گرمی، حالات چهره ای بیان گر شادی و شور و نشاط در مادر کم دیده می شود.

آزمودنی سوم با سبک دلبستگی ناایمن دل مشغول :
آزمودنی شماره 3، پسری 13 ساله، و دانش آموز مقطع اول راهنمایی است. مادر آزمودنی و آزمودنی در روابط بین فردی مشکلات زیادی داشته اند و یک دوره روان درمانی گذرانده اند . ولی در عین حال باز هم مشکلات با بزرگ تر شدن او، حادتر شده است. پدر آزمودنی فوق لیسانس پژوهش هنر و کارمند دولتی است. مادر وی لیسانس دارد و بازیگر است. هیچ گونه سابقه ی مشکلات مزمن روانی و جسمی در تاریخچه ی آزمودنی مشاهده نشد. دلیل ارجاع وی به مشاور، تحصیلی بوده است. در مدرسه قشقرق به راه می اندازد. در ارتباط با همسالانش قلدری می کند. سعی در تشکیل گروه دارد و همیشه به دنبال افرادی است که وی را در مدرسه و خانه تایید و تحسین کنند. به مادر خود زیاد گیر می دهد به گونه ای که جلوی خودمختاری وی را گرفته است. از تنهایی می ترسد. و کابوس هایی با مضامین جدایی و طرد دارد.
نمره ی آزمودنی در آزمون سبک دلبستگی، 47 و در مهارت های اجتماعی، 93 شد که در هر دو به صورت معناداری نمرات از خط برش عدول می کنند. در رفتار مادرانه نیز، در مجموع 4 بعد، نمره ی رفتار مادرگری این آزمودنی 6 است. این مادر در هر 4 مقیاس نمره ی کمی به دست آورده است.

آزمودنی چهارم از گروه دلبستگی ناایمن دل مشغول :
این آزمودنی، پسری 14 ساله، و دانش آموز مقطع دوم راهنمایی است. از سایر شرکت کنندگان سن بالاتری دارد و میزان شکایت مادر از مهارت های اجتماعی و روابط درون خانوادگی او از سایر شرکت کنندگان بیشتر است. اتکا به والدین بیش از حالن نرمال است. از تنهایی و طرد شدن در مدرسه می ترسد. به گونه ای که بر روابط بسیار حساس است. سریع با افراد گرم می گیرد ولی همواره به دنبال جلب توجه است و دوست دارد همیشه در مرکز توجه باشد. به شدت به مادرش وابسته است. اعتماد به نفس کمی دارد. توسط دوستانش مسخره می شود. پدر وی لیسانس دارد و مشغول کار آزاد است. و مادر وی با مدرک دیپلم، هر از گاهی بازیگری می کند. چندین سال گذشته، پدر وی ورشکسته ی مالی شده و در خانواده با بحران مالی روبه رو بوده اند. به غیر از این مورد، سابقه ی مشکلات روانی و جسمی خاصی در تاریخچه ی آزمودنی مشاهده نمی شود.
نمره ی آزمودنی چهارم با سبک دلبستگی دل مشغول، در آزمون رندلف، 55 بود که از خط برش بالاتر، و در مهارت های اجتماعی ماتسون، نمره ی آزمودنی 108 بود. که از خط برش پایین تر بود که نشان از نقص در روابط اجتماعی را دارد. رفتار مادرانه ی وی به صورت کلی نمره ی 7/4 گرفت. این نمره از همه ی آزمودنی ها پایین تر است. مادر وی در هر 4 مقیاس از جمله مسئولیت پذیری و حساس بودن، شور و نشاط، راهنما بودن و توجه به پیشرفت به صورت ضعیفی عمل کرده بود.

6-3 ابزارهای پژوهش:
به منظور جمع آوری اطلاعات از آزمونهای اختلال دلبستگی رندلف، مهارت اجتماعی ماتسون، مقیاس سنجش رفتار مادرانه و پرسشنامه ای جمعیت شناختی محقق ساخته استفاده می کنیم.

1-6-3 پرسشنامه سبک دلبستگی رندلف ( RADQ )
پرسش نامه سبک دلبستگی رندلف در سال 2000 برای معرفی اختلالات دلبستگی ساخته شد. این پرسش نامه یک چک لیست 25 سوالی از فراوانی گزارشات والدین کودکان 5 تا 18 سال است که شامل مشکلات متعددی است که مراقب کودک طی دو سال قبل مشاهده کرده است. این چک لیست توسط خسروی ( به نقل از ابطحی، 1391) ترجمه و توسط موحد ابطحی و همکارانش (1391) هنجاریابی، و ویژگی های روان سنجی آن استخراج شده است. این پرسش نامه در یک مقیاس لیکرتی تدوین شده است که هر سوال 0 تا 4 نمره دارد. نمرات پرسش نامه در دامنه 0 تا 100 قرار دارد. نمرات بالاتر از 30 در این پرسشنامه نشان دهنده ی وجود مشکلات دلبستگی در کودکان است. آلفای کرونباخ برای پرسش نامه ی اختلال دلبستگی رندلف برابر با 83/0 محاسبه شد، که این میزان حاکی از همسانی درونی مطلوب سوالات پرسش نامه می باشد. این ضریب همسانی درونی با ضریب همسانی درونی با استفاده از روش دو نیمه کردن که توسط راندلف به دست آمد یعنی 84/0 برای گروه مبتلا به اختلال دلبستگی و 81/0 برای گروه دارای مشکلات رفتاری ، اما فاقد اختلال دلبستگی قابل مقایسه است. برای بررسی روایی تشخیصی پرسشنامه رندلف و میزان حساسیت و ویژگی آن از روش تحلیل تمایز ها استفاده شد. حساسیت این پرسش نامه برابر با 100 و ویژگی آن برابر با 90 است. به عبارت دیگر این پرسش نامه توانسته است 100 درصد بیماران را بیمار و 90 درصد افراد سالم را سالم تشخیص دهد. از این جهت می توان آن را دارای روایی تشخیصی دانست. این آزمون بهترین تمیز دهنده ی اختلال دلبستگی از سایر اختلالات دوران کودکی است.

2-6-3 پرسشنامه ی مهارت های اجتماعی ماتسون
برای سنجش مهارتهای اجتماعی کودکان و نوجوانان ( 4 تا 18 سال)، در سال 1983 توسط ماتسون تهیه گردیده است. فرم اولیه این مقیاس 62 آیتم داشت که توسط یوسفی و خیر ( 1381) تحلیل عاملی شده و به 56 عبارت کاهش یافت. که عوامل زیر را می سنجند :
الف) مهارتهای اجتماعی مناسب، از قبیل داشتن ارتباط دیداری با دیگران، مودب بودن، به کار بردن نام دیگران و اشتیاق به تعامل با دیگران به طریقی مفید و موثر را در بر میگیرد.
ب) رفتارهای غیر اجتماعی شامل رفتارهایی نظیر دروغ گفتن، کتک کاری، خرده گرفتن بر دیگران، ایجاد صداهای نابهنجار و ناراحت کننده و زیر قول خود زدن است.
ج) پرخاشگری و رفتارهای تکانشی شامل رفتارهایی مثل به آسانی عصبانی شدن، یک دندگی و لج بازی، دعوا کردن، قلدری و کتک کاری می شوند.
د) برتری طلبی و اطمینان زیاد به خود، شامل رفتارهایی در مورد به خود نازیدن و پز دادن، تظاهر به دانستن همه چیز و خود را برتر از دیگران دیدن هستند.
ه) رابطه با همسالان شامل تنهایی، حسادت، دوستی و بازی با بچه های دیگر است.
آزمودنی بر اساس یک مقیاس لیکرت پنج درجه ای ( کاملا مخالفم تا کاملا موافقم) به هر آیتم پاسخ می دهد. دامنه نمرات این مقیاس از صفر تا 224 می باشد. علاوه بر نمراتی که پاسخگو در هر کدام از عوامل یادشده به دست می آورد، جمع نمرات موجود در مقیاس نیز یک نمره ی کلی که بیانگر مهارت اجتماعی آزمودنی است به دست می دهد ( ماتسون و همکاران، 1983). نمره ی مورد توجه در این پژوهش همین نمره ی کلی است. یوسفی و خیّر( 1381)، ضریب آلفای کرونباخ آن را86/ 0 گزارش کرده اند و ضریب پایایی 81/0 برای این مقیاس به دست آمده است. همچنین اعتبار همزمان این پرسشنامه با آزمون مهارتهای اجتماعی بیابانگرد 83/0 می باشد.

3-6-3 مقیاس سنجش رفتار مادرانه
مقیاس درجه بندی رفتار مادرانه توسط ماهونی و همکاران (2000) ساخته شد و در سال 2007 توسط ماهونی و کیم مورد بازنگری قرار گرفت. ایم مقیاس متکی به فرآیند مشاهده است که حداقل دو مشاهده گر می بایست آن را اجرا کنند. شرایط خاصی برای تکمیل این مقیاس توسط دو مشاهده گر لازم است، شامل وجود اتاقی که در آن مادر و کودک به مدت حداقل 50 دقیقه به بازی مشغول شوند و مشاهده گران از قبل به صورت تصادفی مدت زمان خاصی بین 3 تا 10 دقیقه را مشخص کرده و از بین این 50 دقیقه آن را برگزینند. در حین بازی دوربین فیلم برداری در اتاق مشغول تهیه فیلم خواهد بود و مشاهده گر نیز در پشت آینه یک طرفه ( در این پژوهش به دلیل فقدان امکانات لازم برای آزمایش از جمله نبود آینه ی یک طرفه، مشاهده گر داخل اتاق قرار داشتند و مشاهدات مستقیم انجام می شدند)، به مشاهده ی مستقیم حالات چهره و رفتارهای مادر و نوجوان می پردازند. در نهایت آنها پس از بررسی و ارزیابی ده دقیقه انتخابی از فیلم و بر اساس مشاهدات مستقیم خود هر یک ( و بدون اطلاع از ارزیابی یک دیگر) مقیاس را تکیمل کرده و به نمره مادرانه نمره ی کلی می دهند. روش ضبط خود دارای شرایطی است که این شرایط از این قرار است:
روش ضبط مشاهدات تعامل والد – کودک ( ماهونی، 2008):
طول مشاهده: حداقل 3 دقیقه و حداکثر 10 دقیقه.
نحوه ی مشاهده: موقعیت مشاهده گر به گونه ای باشد که تا جایی که ممکن است بتواند چهره ی والد و کودک و فعالیتی را که انجام می دهند دیده شود.
اگر کودک حساس و عصبی شد یا عدم مشارکت نشان داد، مشاهده را ادامه ندهید. مشاهده باید در آرامش صورت گیرد.
حذف حواسپرتی ها: باید مطمئن بود که افراد ( خواهر، برادر ها،خویشاوندان )، حیوانات خانگی، تلفن، تلویزیون و دیگر عوامل مزاحم مشاهده نشود. در شرایطی که حواس مشاهده گر پرت بشود یا چیزی مزاحم است نباید مشاهده ادامه یابد.
مادران یا مراقب ها باید مانند شرایط عادی و طبیعی و همیشگی با فرزندشان به فعالیت بپردازند. در طول مشاهده نباید مشاهده گر در فعالیت مادر – کودک دخالت کند یا بزرگسال را تعلیم دهد و یا با او صحبت کند.
بازی های طراحی شده برای هر نوجوان شبیه به هم بودند. این بازی ها متناسب با سن و تحول شناختی و حرکتی آنها طراحی شدند. از جمله این بازی ها می توان به پلی استیشن، گیم های مختلف، منچ و شطرنج، تنیس، بازی های بسکتبال و حرکتی و غیره اشاره کرد.
ماهونی و همکاران و کیم و ماهونی آلفای کرونباخ این ابزار را مطلوب و برابر 88/ 0 به دست آوردند . ابزار مورد نظر شامل 12 زیر مقیاس است که هر زیر مقیاس توسط مشاهده گر در یک طیف لیکرتی 5 درجه ای نمره گذاری می شود. به این صورت که نمره یک معرف ویژگی در حد خیلی کم، نمره دو معرف ویژگی در حد کم، نمره سه معرف ویژگی در حد متوسط، نمره چهار معرف ویژگی در حد زیاد و نمره پنج معرف ویژگی در حد خیلی زیاد است. این 12 زیر مقیاس در و اقع چهار بعد اساسی رفتار مادرانه (شامل مسئولیت پذیری و جهت گیری بسوی کودک – عاطفه ، شور و نشاط و سرزندگی- جهت گیری و توجه به پیشرفت ، راهنما بودن) را می سنجد .1) مسئولیت پذیری و جهت گیری به سوی کودک شامل 3 زیر مقیاس (حساسیت، مسئولیت ، مؤثر بودن ) است. 2) شور و نشاط و سرزندگی شامل 5 زیر مقیاس (پذیرش ، لذت بردن ، حالت چهره، خلاقیت و ابتکار ، گرمی ) می باشد. 3) جهت گیری و توجه به پیشرفت شامل 2 زیر مقیاس (پیشرفت و موفقیت، تحسین ) می باشد. 4) راهنما بودن شامل 2 زیر مقیاس (راهنمایی کردن ، آهنگ صدا) می باشد. میانگین امتیازات زیر مقیاس های هر بعد، نمره بعد اصلی مربوطه را تشکیل می دهد.
استفاده از دو مشاهده گربرای افزایش اطمینان و کاهش سوگیری در فرآیند مشاهده بود. برای اطمینان در ایجاد پایایی بین مشاهده گران، آموزش مشاهده گران تا آنجا ادامه یافت که توافق 90% در نمره گذاری برای هر بعد بین آنها ایجاد گردید.

4-6-3 پرسشنامه جمعیت شناختی
جهت کسب اطلاع از متغیرهای جمعیت شناختی مانند سن کودک، سن مادر و پدر، ترتیب تولد، تحصیلات پدر و مادر، وضعیت تأهل مادر، وضعیت اشتغال پدر و مادر و وضعیت اجتماعی اقتصادی خانواده، وضعیت روانی کودک و تاریخچه ی مشکلات روانی و جسمی مادرو کودک پرسشنامه ای تنظیم و جهت تکمیل به مادران تحویل داده شد.

5-6-3 پکیج تئاتر درمانی مبتنی بر دلبستگی
این پکیج درمانی محقق ساخته است که با استفاده از مجموعه ای از کتب و مقالات و تحت نظر استاد راهنما تهیه گردید. این منابع شامل کتب ” تئاتر درمانی و نمایش زندگی” (جونز، فیل،1383)، “صحنه” ( کتاب شماره 6، کتاب تخصصی هنر، 1392)، ” تئاتر و حل مشکلات آسیب دیگان اجتماعی ( آگوستو بوال،1384) و مقالات ” تئاتر و شفا بخشی مدرن، بحثی در باب تئاتردرمانی، کارایی و تکنیک های آن (یثربی، 1380)، “اثر بخشی روان نمایش گری در بهبود مهارت های اجتماعی” (کورکی، فریبا یزدخواستی1390)، “روش های درمان گرانه ی تئاتر ( شورایی ) برای کودکان بی سرپرست و آسیب پذیر” (چیدزا نیاهوی، 1392)، ” تاثیر تئاتردرمانی بر سبک دلبستگی جوانان” (داگان، 2012)، “بررسی کارآمدی روان نمایش گری بر بهبود بخشی مهارت های اجتماعی و عزت نفس دانش آموزان نارسا خوان”( بیابانگرد، رجبی ،1385)، “اثربخشی آموزش شناختی رفتاری مادران بر تغییر رفتار مادرانه و دلبستگی ناایمن کودک” (تبعه امامی، ابوالقاسم نوری،1390) ، ” خانواده درمانی مبتنی بر دلبستگی برای نوجوانان آسیب دیده” ( کارنی کسیل، 2011) و دیگر کتب و مقالات می باشد.
در واقع این پکیج ترکیبی از چند طرح درمانی از جمله تئاتردرمانی کلاسیک، تئاتردرمانی شورایی، ABFT، برنامه مداخلات مبتنی بر دلبستگی درمانی و تئاتردرمانی برای کاهش نواقص در مهارت های اجتماعی است.
این طرح درمانی برای 12 جلسه ی 2 ساعته تهیه شده که در 12 جلسه که در طی 2 ماه اجرا گردید. در زیر محتویات هر جلسه به تفکیک آورده می شود:
جلسه ی اول : آشنایی با تئاتردرمانی، درک گروه به عنوان محیط امن، آگاهی از انتظارات و مسئولیت گروه، آشنایی با نمایش و شناخت بازی های نمایشی، آشنایی مادران با فرآیند شکل گیری دلبستگی و عوامل رفتار

مطالب مشابه

پایان نامه ارزیابی عوامل موثر بر رضایت مشتری شرکت­های بیمه با استفاده از تئوری خاکستری و کانو فازی ...
پایان نامه بررسی مقایسه قانون جدید و قدیم در مورد مسئله فرزندخواندگی
پایان نامه تبیین راهکارهای عملی درخصوص کاهش اثر زندان
پایان نامه فردی بر انتخاب راهبرد تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت
دانلود پایان نامه طراحی شبکه باران سنج در ایران مرکزی با استفاده از روش زمین آمار همهجا(مطالعه موردی...
پایان نامه تعیین رابطه¬ی بین رفتار دستوری مدیران و میزان اعتماد موجود در معلمان